بدن انسان میزبان مجموعهٔ عظیمی از میکروبهاست که بیشترشان در رودهٔ بزرگ زندگی میکنند. به مجموعهٔ این میکروارگانیسمها «میکروبیوتا» و به مجموعهٔ ژنها و محیط زیستیشان «میکروبیوم» میگویند. بر اساس برآوردهای جدید، تعداد سلولهای میکروبی بدن تقریباً همردهٔ سلولهای انسانی است.
این میکروبها چه میکنند؟
- تخمیر فیبر غذایی: انسان آنزیمهای لازم برای هضم بسیاری از فیبرها را ندارد؛ باکتریهای روده آنها را تخمیر و اسیدهای چرب کوتاهزنجیره مانند بوتیرات تولید میکنند که منبع انرژی سلولهای پوشانندهٔ روده است.
- ساخت برخی ویتامینها: از جمله ویتامین K و برخی ویتامینهای گروه B.
- آموزش سیستم ایمنی: تماس با میکروبهای روده در اوایل زندگی به بلوغ و تنظیم پاسخهای ایمنی کمک میکند.
- مقاومت در برابر مهاجمان: جمعیت پایدار میکروبهای بیخطر، با رقابت بر سر غذا و جا، جلوی استقرار عوامل بیماریزا را میگیرد.
چه چیزهایی آن را تغییر میدهند؟
رژیم غذایی، سن، شیوهٔ تولد، محیط زندگی و بهویژه مصرف آنتیبیوتیکها بر ترکیب میکروبیوم اثر میگذارند. آنتیبیوتیکها علاوه بر عامل بیماری، بخشی از میکروبهای مفید را هم کاهش میدهند؛ این یکی از دلایل اهمیت مصرف بجا و حسابشدهٔ آنهاست.
از پژوهش تا درمان
اختلال در تعادل میکروبی (دیسبیوزیس) با بیماریهایی مانند بیماریهای التهابی روده همراه دیده شده، اما «همراهی» لزوماً به معنای «علت» نیست و بسیاری از ارتباطها هنوز در دست پژوهش است. یکی از موارد روشن کاربرد بالینی، پیوند میکروبیوتای مدفوع برای عفونتهای عودکنندهٔ کلستریدیوئیدس دیفیسیل است.
در رسانهها گاهی ادعاهای اغراقآمیز دربارهٔ میکروبیوم شنیده میشود. اثر پروبیوتیکها وابسته به نوع سویه و هدف مصرف است و بهتر است برای تصمیمگیری به منابع علمی و نظر پزشک تکیه کرد.