هر روز بدن ما با میکروبهای بیشماری روبهرو میشود، اما بیشتر آنها هرگز بیماری ایجاد نمیکنند. دلیلش سیستم ایمنی است که در دو خط دفاعی همکاری میکند.
خط اول: ایمنی ذاتی
این بخش سریع و غیراختصاصی است. سدهای فیزیکی و شیمیایی (پوست، مخاط، اسید معده و لیزوزیم اشک و بزاق)، سلولهای بلعنده مانند نوتروفیلها و ماکروفاژها، پروتئینهای کمپلمان، سلولهای کشندهٔ طبیعی (NK) و التهاب بخشی از آن هستند. این نظام از چند دقیقه تا چند ساعت پاسخ میدهد.
خط دوم: ایمنی اکتسابی
این بخش کندتر ولی دقیق و دارای حافظه است. سلولهای دندریتیک و ماکروفاژها بخشی از میکروب را به لنفوسیتها نشان میدهند (ارائهٔ آنتیژن) و از اینجا به بعد:
- لنفوسیتهای B پس از فعال شدن به سلولهای پلاسما تبدیل میشوند و آنتیبادی میسازند؛ آنتیبادیها به میکروب یا سم آن میچسبند و حذفش را آسان میکنند.
- لنفوسیتهای T کمکی (CD4) پاسخ را هماهنگ میکنند و T کشنده (CD8) سلولهای آلوده را نابود میکنند.
حافظهٔ ایمنی و واکسن
پس از اولین مواجهه، بخشی از لنفوسیتها به سلولهای حافظه تبدیل میشوند. در برخورد دوم، پاسخ سریعتر و قویتر است. واکسنها بدون ایجاد بیماری، آنتیژن را به سیستم ایمنی نشان میدهند تا این حافظه شکل بگیرد.
میکروبها هم بیکار نیستند
برخی عوامل بیماریزا با کپسول، تغییر دائمی آنتیژنهای سطحی (مثل ویروس آنفلوآنزا) یا زندگی داخل سلول، از دید ایمنی پنهان میمانند. به همین دلیل واکسن برخی از آنها باید هر سال بهروز شود.
برای مطالعهٔ بیشتر، به بخش «صفحات ایمونولوژی» در همین وبسایت سر بزنید.