التهاب روده تنها با سیتوکینها توضیح داده نمیشود. استرس اکسیداتیو نیز میتواند در آسیب مخاطی نقش داشته باشد؛ وضعیتی که در آن تولید گونههای فعال اکسیژن از ظرفیت سامانههای دفاع آنتیاکسیدانی پیشی میگیرد. آویشن شیرازی با نام علمی Zataria multiflora بهدلیل داشتن ترکیباتی مانند کارواکرول و تیمول در پژوهشهای ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی بررسی شده است.
طراحی کارآزمایی انسانی
در یک کارآزمایی چندمرکزی، تصادفی، سهسوکور و کنترلشده با دارونما که در سال ۲۰۲۵ منتشر شد، ۹۲ بیمار مبتلا به کولیت اولسراتیو خفیف تا متوسط به دو گروه تقسیم شدند. گروه مداخله عصاره آویشن شیرازی را با دوز گزارششده ۶ میلیگرم بهازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز، به مدت دو ماه دریافت کرد. شاخصهای استرس اکسیداتیو و شدت علائم بررسی شدند.
شاخصهای آنتیاکسیدانی چه تغییری کردند؟
در گروه دریافتکننده عصاره، ظرفیت آنتیاکسیدانی کل (TAC)، فعالیت سوپراکسید دیسموتاز (SOD) و گروههای تیول افزایش معنیدار داشتند. در مقابل، کاهش مالوندیآلدئید (MDA) از نظر آماری معنیدار نبود. این الگو نشان میدهد همه نشانگرهای استرس اکسیداتیو الزاماً در یک جهت و با قدرت یکسان تغییر نمیکنند.
علائم رودهای چه شدند؟
در گروه مداخله، دفعات دفع، فوریت دفع، احساس عمومی سلامت و امتیاز نهایی شاخص فعالیت بالینی گزارششده بهبود یافتند. بااینحال، این پیامدها باید در چارچوب مدت کوتاه مطالعه و فرآورده مشخص آن تفسیر شوند. برای ارزیابی ترمیم مخاط روده، سنجشهای آندوسکوپی و بافتشناختی و پیگیری طولانیتر اهمیت دارند.
آیا این اثر از راه میکروبیوم رخ داده است؟
این مطالعه نشانگرهای میکروبیوم یا متابولیتهای باکتریایی را اندازهگیری نکرد؛ بنابراین نمیتوان بهبود شاخصهای آنتیاکسیدانی را به تغییر باکتریهای روده نسبت داد. پژوهش آینده میتواند ترکیب میکروبیوم، اسیدهای چرب کوتاهزنجیر مانند بوتیرات و نشانگرهای سد مخاطی را در کنار شاخصهای اکسیداتیو بررسی کند.
محدودیتها و پیام کاربردی
- دوره مداخله دو ماه بود و ایمنی و اثربخشی بلندمدت را مشخص نمیکند.
- نتایج مربوط به عصاره مطالعهشده است، نه دمنوش یا اسانسهای با ترکیب نامشخص.
- بهبود نشانگرهای آنتیاکسیدانی معادل اثبات بهبودی کامل مخاط یا درمان بیماری نیست.
- بیماران نباید داروهای استاندارد کولیت را با اتکا به این نتایج قطع یا جایگزین کنند.
جمعبندی
این کارآزمایی شواهد انسانی دیگری درباره آویشن شیرازی در کولیت اولسراتیو ارائه میکند و نشان میدهد برخی شاخصهای دفاع آنتیاکسیدانی و علائم بالینی میتوانند تغییر کنند. اما اثر بر میکروبیوم و ترمیم مستقیم سد روده هنوز در این مطالعه اثبات نشده است.
منبع اصلی:
Morvaridi M, Aryaeian N, Alavinejad P, et al. The impact of Zataria multiflora on oxidative stress biomarkers and ulcerative colitis symptoms: A multicenter, triple-blind, placebo-controlled clinical trial. Explore (NY). 2025;21(4):103170. DOI: 10.1016/j.explore.2025.103170. PMID: 40319670.
این مطلب آموزشی است و جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست.